Schaken is de kunst der analyse

Hans Bouwmeester

Het schaakspel en de wiskunde vertonen verwantschappen, maar zijn niet identiek. De analyse vormt in beide een belangrijk onderdeel, maar het artistieke element, het onverwacht doorbréken van het alledaagse is in het schaakspel sterker vertegenwoordigd. De wiskunde is veelzijdiger; het werk van de grote wiskundige is niet aan tijd gebonden. Het maken van foute berekeningen heeft meestal geen ernstige gevolgen zolang een assistent de dingen kan narekenen en corrigeren.

Een schaakmeester moet zijn uitwerkingen met meedogenloze nauwkeurigheid en binnen een bepaalde tijdlimiet doorvoeren. Zijn spel is wreed, want in een fractie van een seconde kan hij het werk van vele uren teniet doen. En omdat niemand altijd in topvorm verkeert, maakt ook de grootste meester zijn percentage aan fouten. Wie geen incasseringsvermogen heeft, moet schaken niet tot zijn vak maken.

"De fout is het hoofdelement van het spel", grapte Tartakower (links in beeld) eens. Dit mag waar zijn; andere hoofdelementen zijn kennis, ervaring, creativiteit, concentratie en uithoudingsvermogen. Op grond van deze elementen speelt de schaakmeester zijn spel. Hij analyseert zijn positie, die na elke zet weer een verschillend beeld vertoont.

Tijdens een partij aan het bord speelt het voorstellingsvermogen een grote rol. Na afloop kan men de analyses op het bord uitvoeren en testen. De meningen van experts zover één en dezelfde partij blijken dan soms zeer uiteen te lopen. Als illustratie een schitterende partij tussen twee spelers van wereldklasse. Beide spelers schreven een analyse in 'hun' toernooiboek.

Over hetzelfde toernooi is er ook een beroemd geworden boek van Bronstein. Bijna alle grote schakers waren en zijn tevens grote analytici en de drie, hier aan het woord komende coryfeeën vormen geen uitzondering op de regel.

De drie spelers in kwestie zijn Euwe, Najdorf en Bronstein.

Het verslag van Hans Bouwmeester gaat nu verder met een analyse van de partij Euwe - Najdorf, gespeeld te Neuhausen-Zürich in 1953, in het kandidatentoernooi.

Rechts een foto van Euwe.

 

Het is een prachtige partij, waarbij Najdorf aan het einde zegt: "Bravo doctor Euwe!"


Links Miguel Najdorf, rechts Max Euwe. De foto is overigens uit 1947.