Mijn grote voorgangers

Hans Bouwmeester

Er worden schaakpartijen gespeeld die richtingbepalend zijn voor de geschiedenis van het spel. Dat zijn meestal gevechten op hoog niveau, niet altijd foutloos, maar met hoogtepunten op strategisch en taktisch gebied. Het is dan soms of spel, kunst en wetenschap elkaar naderen en samensmelten tot een fascinerend geheel. Soms maken zulke partijen ook slachtoffers. Dat zijn dan de verliezers, die alles ingezet en gegeven hebben en desondanks geen bevredigend resultaat bereiken. Men moet geestelijk sterk zijn om een dergelijke slag te boven te komen.

De schaakgeschiedenis kent vele voorbeelden.

Na negen ronden in St. Petersburg 1895/96 staat Pillsbury, rechts in beeld, met 6,5 aan de leiding en Lasker volgt hem op een vol punt afstand. Ongetwijfeld is de Amerikaan geladen en vol goede moed, want hij heeft tegen Lasker in hetzelfde toernooi al 2,5 uit 3 gescoord en een volgende overwinning op de wereldkampioen kan zijn positie vrijwel onaantastbaar maken. Zie wat er gebeurt……

Hierboven links Pillsbury, rechts Lasker.


Er is een verhaal dat Lasker deze partij de beste van zijn leven vond. Zou hij dat nog gedacht hebben als hij deze analyses - wat een voortreffelijk werk van Kasparov en zijn assistenten, de computer(s) en Dmitri Plisetski - had kunnen zien?

"Een vreselijk menselijk drama, dat van historische betekenis was. Deze dag, 7 januari 1896, koos Caïssa voor Lasker … en, zoals we nu weten, de schaakgodin had zich niet vergist. Haar wrede gril beïnvloedde het lot van deze grote schaakmeesters. Pillsbury was zo aangeslagen, dat hij in het toernooi vijf nederlagen achter elkaar leed en uiteindelijk de tweede plaats nog aan de bijna 60-jarige Steinitz moest afstaan. Volgens sommige bronnen begon hij vanaf dat moment de eerste tekenen te vertonen van de ziekte die hem tien jaar later fataal zou worden. Er werd geschreven dat een plotselinge diagnose, hem verteld de dag voor deze partij, de 23-jarige ernstig had geschokt. Later klaagde hij bij menig evenement over hoofdpijn, slapeloosheid en neuroses, zodat zijn partijen dikwijls moesten worden uitgesteld."

Aldus Kasparov.

De vier combattanten die eind 1895, begin 1896 in Sint Petersburg over 18 rondes streden. Van links naar rechts: Tsjigorin, Lasker, Pillsbury en Steinitz.

Eerste in Sint Petersburg werd Lasker met 11 punten, tweede Steinitz met 9,5, derde Pillsbury met 8 en Tsjigorin laatste met 7.