Simultaanséance Karpov 1977

Een van de hoogtepunten in de geschiedenis van Schaakclub Utrecht is een simultaanscéance van Anatoli Karpov. Eduard Spanjaard had het georganiseerd en Utrechts sponsor uit die tijd (CVI) had het gefinancierd. Karpov is op het moment van deze simultaan wereldkampioen.

Het CVI en een avondje Karpov

Michel Hoetmer

Had onze immer van activiteit bruisende voorzitter het tijdens de ledenvergadering al niet met de nodige omzichtheid aangekondigd? Toch kwam het bezoek van wereldkampioen schaken Anatoli Karpov als een complete verrassing. Immers, niemand geloofde er echt in, dat men in het Stichtse tot het organiseren van een dergelijke exhibitie in staat was.

Dankzij de inspanningen van de sluwe onderhandelaar Spanjaard en een bijzonder gulle sponsor werd een uniek voornemen werkelijkheid. Onze "grand-maitre" zal u in eigen bewoordingen voorzien van de nodige achtergrondinformatie. Zelf was ik slechts als toeschouwer aanwezig. Aan de buitenkant ziet het CVI-gebouw er net zo uit als elke schepping van de moderne architectuur: strak, glad en een tikje fantasieloos. Deze indruk wordt, inmaal binnengekomen, nogmaals bevestigd. De ontvangst maakt indruk; geleid door een persoonlijke bewaker wordt elke bezoeker keurig netjes in de speelzaal afgeleverd: een fraaie, van alle gemakken voorziene bedrijfskantine. Alles is tot in de puntjes verzorgd; zefls de naambordjes van onze helden ontbreken niet.

Na lang, veel te lang wachten - minstens twee bakken koffie en het nodige spraakwater later - komt de wereldkampioen in het gezelschap van en delegatie binnen. Onze imposante burgervader - een liefhebber van het schaakspel en in reeds lang vervlogen tijden deelnemer aan de Hoogovens - werkt zijn openingstoespraakje met zichtbaar genoegen af. Even schrikt de menigte toehoorders op, als er toespelingen worden gemaakt op bezoeken van andere grote meesters in het nabije verleden; tot ieders opluchting wordt de dissidente Kortsjnoi niet genoemd.

De gastheer, vertegenwoordigd door de heer Hummeling, draagt eveneens zijn steentje bij tot het grote gebeuren. Spanjaard krijgt het woord. Hij ziet de zaken in een wat groter verband, trekt parallellen tussen Nederland, Rusland en onze eigen elf, werpt zelfs de computers van het CVI in de strijd... Of dít indruk maakt?

In het midden: Burgemeester Vonhoff, Anatoli Karpov, Eduard Spanjaard.

Eduard Spanjaard schudt Anatoli Karpov de hand.

De bobo's??

Mijn bewondering voor de wereldkampioen is na deze voorstelling alleen maar toegenomen; je snapt het nauwelijks, dat zo'n klein manneke tot een dergelijke krachtsinspanning in staat is. Na een vermoeiend toernooi reist hij op de laatste rustdag doodleuk naar Brussel, om na zijn terugkeer in de late middag de strijd aan te binden met het puikje van de Utrechtse schaakgemeenschap. Gadegeslagen door tientallen bewonderaars (gemeten over de hele avond telde men 350 bezoekers; een ongekend aantal!) start 'Tolja' zijn eindeloze reeks van rondjes langs de borden.

Anatoli Karpov

Tot voor kort vond ik een simultaan een tikje genante vertoning: zovelen tegen één en dan nog verliezen! De oorzaak hiervan zal wel gelegen zijn in het feit dat het mij nimmer lukte de sterren van de hemel te plukken. Mijn grootste triomf lag ooit eens in het 'kapen 'van een pion van de Tsjech Vlastimil Hort; voor deze onbetamelijke daad werd ik direct gevoelig gestraft: spoedig moest ik het kleinood inleveren, waarna het mij van kwaad tot erger verging. Sindsdien is mijn afkeer slechts toegenomen.

Als toeschouwer ga je er toch anders over denken; hier past slechts stille bewondering. Tussen de broodjes in koffie door, in flinke hoeveelheden verstrekt, worden alle stellingen met akelige precisie in elkaar gedrukt. Onverwachte erupties worden vakkundig gesmoord.

Eén voor één gaan ze met gestrekte oortjes tegen het kanvas. slechts Duistermaat weet zich te handhaven. Enigszins van zijn stuk gebracht - of zou de vermoeidheid eindelijk vat op hem krijgen? - neemt Karpov een stoel en gaat er nog eens goed voor zitten. De in het middenspel ontstane rimpels worden spoedig gladgestreken; de zaak wordt nog wel tot het bot toe afgekloven, maar meer dan een puntendeling zit er niet in.

Een heerlijk avondje schaken! de spelers keren voldaan huiswaarts, het avondje Karpov zit er op!

Het jubileumboek

In het jubileumboek van 1987 wordt slechts vermeld dat Karpov ons allemaal versloeg. De enige van wie geen gehakt wordt gemaakt, is Hans Duistermaat. Het commentaar is uit het clubblad van 1977.


Hans Duistermaat

Anatoli Karpov versus Hans Duistermaat en verder naar rechts: Maarten Etmans en Eduard Spanjaard. Direct achter Hans Duistermaat staat Michel Hoetmer, de schrijver van het eerste artikel.

Staand Karpov tegenover van links naar rechts: Hans Duistermaat, Maarten Etmans, Eduard Spanjaard, Tom de Jong.

Hans Duistermaat en Anatoli Karpov

Hans Duistermaat en Eduard Spanjaard. Spanjaard is een stoel naar links opgeschoven.

Laatste fase van de simultaan: Karpov gaat zitten tegenover de enige tegenstander die nog is overgebleven: Hans Duistermaat. Eduard Spanjaard kijkt mee.

't Arme nichtje, de rijke bink en ... Karpov!

Eduard Spanjaard

"Lang niet gek om met 'n rijke bink getrouwd te zijn!", vertrouwde een nichtje mij eens toe, wier man na een aantal magere jaren 'n vette erfenis toucheerde. En soms lang niet gek voor 't arme nichtje dat Schaakclub Utrecht ("Schut" voor intimi) heet, die sponsor-link met een rijke bink CVI (dat betekent volgens sommigen: "Centen Voor Iedereen").

Het begon allemaal van de zomer, toen ik vernam dat wereldkampioen Karpov aan het Interpolis-toernooi zou deelnemen. Een avondje uit met zo'n man zou 't nichtje stellig opfleuren. Dus werd vriend en Rusland-specialist Berry Withuis geconsulteerd. Nadat hij voor de 1001-ste maal gevraagd had wat een procureur eigenlijk is, antwoordde hij: "Als 't al lukt, zal 't het Schut, die ouwe vrijster, 'n bom duiten kosten. En verder weet ik van niets; je moet bij KNSB-bestuurder Slijkhuis zijn, die de Inter-polis opmaakt."

"Ja", zeide Slijkhuis, "ik ken Karpov heel goed, maar zou niet weten hoe 'm te bereiken. Als ik hem te pakken krijg, zal ik het voor je vragen, maar ik geef je weinig kans. 't Programma is zwaar en hij vertrekt al daags na de laatste ronde." Zelfs de grote tovenaar Euwe bracht geen soelaas. "Ik zal 't in m'n achterhoofd houden en voor je informeren als ik Anatoli op een of ander congres tegenkom", was zijn schrale troost. 't Blééf in dat machtige achterhoofd, zodat ik met echt schakersgeduld moest wachten tot woensdag de 21e september, de dag waarop Slijkhuis de beroemde Rus van 't vliegveld zou halen.

't Antwoord 's avonds loog er niet om: "uitgesloten, Karpov denkt er niet over; 't toernooi is te inspannend en z'n tijd te kort!" Gek, beste mensen, maar juist na zo'n reactie begin ik er pas echt plezier in te krijgen. Dus de volgende dag op naar Tilburg met een - aan een maximum gebonden - volmacht van oom CVI. De onvolprezen Waling uit Leeuwarden (waar ons eerste in die goeie ouwe tijd nog mocht komen) introduceerde me. 't Gesprek was boeiend door z'n beknoptheid: "Als ik de vrije dag vóór de laatste ronde geen afgebroken partijen heb en mits er vroeg begonnen kan worden om weer tijdig naar bed te kunen, is er een mogelijkheid. Maar wat 't door u aangeboden honorarium betreft: I have my own conditions." Wel, die waren, net als zijn speelsterkte, wel van een andere klasse!

Nu ben ik ervan overtuigd dat een van de voorwaarden om rijk te worden is: royaal zijn (niet omgekeerd!) en mijn theorie dat onze sponsor die eigenschap moest bezitten, bleek te kloppen. Met verhoogd mandaat toog ik opnieuw naar de wolstad, maar toen begonnen de moeilijkheiden eerst recht. "Precies op die vijfde oktober is de voetbalmatch Nederland - Rusland", voegde Slijkhuis me met sadistische grijns toe.

Veel erger nog was, dat Karpov zijn eerste afgebroken partij op 't bord gekregen had, met een onwaarschijnlijk gecompliceerde stelling. Klokke zes stond hij op om zich naar de hermetisch geïsoleerde analysekamer te begeven. Nimmer verkeerde ik in zo'n tijdnood. Ten hoogste nog enkele seconden resteerden en er moest nog zóveel gebeuren. En toen was de schaakgodin Caissa mij genadig. Een hangende vlag inspireert 'n enkele maal tot een bijzonder krachtzet. "U moet kiezen tussen de voetbalwedstrijd en X dollar". Het werd mijn enige overwinning op een wereldkampioen. Karpov begon te lachen en sprak: "Ik kom!" en ging heen, analyseren.

De rest weet u. hij kwam, speelde en zegevierde. Schuivers, vluggeraars, theoriestampers, helden van Schut, vergeet deze avond nooit! Eindelijk hebt ge eens artisticiteit, snelheid, diepte en causale kennis. Ikzelf heb het als een voorrecht ervaren Karpov te mogen ontmoeten. Hij is een groot man, en niet alleen omdat hij zo meesterlijk de schaakstukken hanteert. Zijn kortheid, directheid hebben mij evenzeer geïmponeerd als zijn hoffelijk gedrag en rust.

Na de seance mocht ik aanzitten aan een souper, aangeboden door het CVI in het Holiday-Inn hotel. Het was de eerste maal dat ik deze "Holy-Inn" betrad; het vlees smelt er op uw tong! Mij troffen Karpovs voortreffelijke tafelmanieren en zijn steeds to the point zijnde beknopte antwoorden.

Voor deze belevenis ben ik onze sponsor uiterst dankbaar. moge ik daar niet alléén in staan!

Ook Spanjaard deed uiteraard mee. En ook hij ging er kansloos af.


Eduard Spanjaard

Eduard Spanjaard en Karpov

Een elftal tegen Karpov

Erik Olof

Om dichterbij de waarheid te komen is een volgende strategie aan te bevelen: je keert gewoon om wat 'men' zegt... Het volgende voorbeeld ligt voor de hand. Schets van de situatie: een wat ielig uitgevallen ventje tornt geheel alleen op tegen het puikje van de (schaak)zalm van Utrecht en omstreken. Publiek kijkt meewarig toe. Een elftal tegen een eenling, als vliegende keeper. Om het effect nog enigszins te vergroten wordt de dikste burgemeester van Nederland erbij gehaald, toch wel een al te gemakkelijk succes voor het organisatiecomité.

Om de handicap van de eenling te benadrukken krijgt hij net zoveel bedenktijd voor alle partijen tezamen als iedere speler apart voor zijn eigen partij. Een handicap?? De inleiding was een waarschuwing. Het is een voordeel. Na de aftrap was medelijden voor de Utrecht-spelers op zijn plaats. Het ventje begon er al mee op hen neer te kijken... De Bunnikzijde was dan ook al snel uitgeschakeld. Er was geen lekker hapje te ontdekken, alles vel over been. Hoe was dat nu te verdelen?? Een onoplosbare vraag.

Wat doe je met een moeilijke vraag? Zet tien mensen bij elkaar en je weet zeker dat ze er niet uitkomen. Om de zaak absoluut onmogelijk te maken voeg je er nog een element aan toe: de factor tijd. En dat is precies wat er was gedaan door het slimme organisatiecomité. De spelers kwamen dan ook niet uit de knoop. Geen wonder, in deze tijd (hm) weten de mensen geen raad met hún tijd. ter misleiding werd de eenling een portie tijd toegemeten, maardat was natuurlijk om iedereen zand in de ogen te strooien. Deze eenling gebruikte namelijk helemaal geen tijd. Om het spel een beetje mee te spelen drukte hij alleen maar hier en daar en af en toe de klok in. De Utrechts-spelers waren in de val gelokt. Zij speelden tegen de eenling, die op hen neerkeek, en tegen de tijd.

Waarom gebruikten de Utrecht-spelers tijd? Hier is het enige antwoord: om na te denken. Inderdaad, erger kan het niet. Je moet namelijk helemaal niet nadenken, wist de eenling. Je moet alleen maar zien. En dít deden die Utrecht-spelers natuurlijk niet. Het was een ongelijke strijd van nadenken tegen niet-nadenken. Het enige dat de eenling en het elftal gemeenschappelijk hadden, was een bord met stukken. Voor de rest was er niets gemeenschappelijks.

Een gevecht van man tegen man, dát durft die eenling vast niet aan...

Hieronder de analyse van Olof zelf over zijn partij. Een beetje melig opgesteld. Maar uit zijn openingsspel wordt wel een beetje inzichtelijk hoe Karpov achteraf tot zijn reactie kwam dat het aan theoretische kennis bij de Utrechters schortte. De opening is erg inconventioneel, mogen we wel zeggen. En dat terwijl de Panno variant in de Sämisch Konings-Indisch ook in 1977 zich al helder ontvouwd had.


Erik Olof

Maarten Etmans

Achter de eclips de partij van Maarten Etmans. Etmans verloor omdat de wereldkampioen ook over onvermoede taktische gaven bleek te beschikken. Volkomen onverwachts begint Karpov aan een diepe combinatie die als een bus klopt en waarna Etmans gelijk verloren staat. Briljant gespeeld door de wereldkampioen.


Maarten Etmans

Bert Kieboom

Hieronder de partij van Bert Kieboom. In deze partij laat de wereldkampioen waar hij zo bijzonder goed in is: in het wegspelen van de tegenstander in ogenschijnlijk gelijke dan wel dode stellingen.


Bert Kieboom

Bert Kieboom

De fotograaf

Op drie juli 2007 kregen we een brief van de fotograaf met alle foto's.

Geachte heer Nieuwenhuis,
Een album met foto's van destijds wereldkampioen Karpov die een bezoek bracht aan de Schaakclub Utrecht en simultaan speelde tegen een aantal spelers van de club. 1977, dus 30 jaar geleden.
Voor mezelf vind ik het zeer uniek te noemen. Veel bekende namen: Burgemeester Vonhof (voor ontvangst), mr. Spanjaard, Kieboom, Jaap van der Tuuk, van Raalte als toeschouwer, etcetera, etcetera.
Ik heb nu de leeftijd van 84 jaar bereikt en denk dan: wat gebeurt er met het album als ik er niet meer ben?
Daarom mijn vraag: schikt het dat u of iemand van het bestuur eens een keer langs komt om er naar te kijken. Ik ben ervan overtuig dat u zeer enthousiast zult zijn. Misschien kunt u van tevoren even bellen wanneer u komt. liefst op een ochtend omdat ik 's middags even een tijdje rust.
Hopende dat ik u met deze brief een plezier heb gedaan en de club blij kan maken,
Met vriendelijke groet
Bart Rahder

Hieronder de foto's van deze gedenkwaardige novemberdag in 1977. Een aantal foto's heb ik hierboven al gebruikt. De rest staat hieronder.

Anatoli Karpov

Anatoli Karpov

Karpov, Jaap van der Tuuk, Bert Kieboom.

Karpov en Gerard Verholt

Karpov en Gerard Verholt

Karpov, Gerard Verholt en Jaap van der Tuuk

Karpov en een schaker die bij sponsor CVI werkte

Meindert van der Linde

Meindert van der Linde, Hans Duistermaat, Maarten Etmans. Achter Meindert staat de heer P. W. Boosman (in een geruit jasje), erelid van Schaakclub Utrecht sedert 13 februari 1975.

Jan van der Pol

Jan van der Pol

Jan van der Pol en Gerard Verholt

Een schaker die bij sponsor CVI werkte